Æu vi þatas aýskulti la radion?
Pluraj [Varias] radio-stacioj elsendas [el + send + as] en Esperanto. Du radio-stacioj dum multaj jaroj elsendas æiutage [cada día, a diario] en Esperanto. Ili estas Pola [Polaca] Radio kaj Æina [China] Radio Internacia.
La nombro [número] de radio-stacioj kiuj [que, las cuales] elsendas en Esperanto varias [varía] de jaro al jaro. Kelkaj aperas [aparecen]; kelkaj malaperas. Momente estas sep radio-stacioj kiuj regule [regularmente] elsendas internacie en Esperanto.
Krom [Además de] Pola Radio kaj Æina Radio Internacia estas ankaý Aýstria Radio, Radio Havano (en Kubo), Radio Vatikana, Estona Radio, kaj RAI Internacia (en Italio). Dum la Sieøo de Sarajevo oni [se] parolis al la Esperanta mondo per Radio Sarajevo.
Estas ankaý lokaj [locales] radio-stacioj kiuj elsendas en Esperanto. Kelkaj elsendas Esperanto-kursojn. Mi nombris dudek kvar lokajn radio-staciojn tra [a través de, a lo largo de] la mondo. Ankaý Radio Pingvin en Beogrado [Belgrado] elsendis en Esperanto dum la milito.
Estas ankaý asocio [asociación] de radio-amatoroj kiuj uzas Esperanton. Ili havas liston de horoj [horas] en kiuj ili kontaktiøas [entrar en contacto]. La asocio 'Amikaro [amiko = amigo; aro = grupo (se usa para formar nombres colectivos)] de Esperanto en Radio' kolektas informojn pri Esperanto en radio, kaj metas [poner] ilin en la Interreton [Internet].
|
|
Æina Radio: Liu Junfang (maldekstre) intervjuas profesoron Lee Chong-yeong, kiu estas Prezidanto de Universala Esperanto-Asocio. |
|
|
|
Æu vi komprenis? - Gratulon!
Observa que Estas se puede usar en el sentido Hay.
En español hay verbos impersonales, o sea, que no tienen sujeto. Por ejemplo, los verbos meteorológicos (llueve, nieva...) no tienen sujeto. Igual ocurre en Esperanto: pluvas, neøas...; otros verbos que se construyen de manera similar en Esperanto son: es necesario ir = Necesas iri; No importa = ne gravas. Gravi significa importar, ser importante, así que Es importante oír radio en Esperanto" se diría "Gravas aýskulti la radion en Esperanto". En vez de Gravas ..., necesas ... se podría haber dicho Estas grave ..., estas necese .... Atención: se usa la terminación -e y no la terminación -a; esta última terminación en -a se relacionaría con el sujeto, que no existe con estos verbos en Esperanto.
¿Te has dado cuenta de que hemos visto dos palabras para número? Está el aýtobuso numero tridek en Leciono tri y está el nombro de radio-stacioj un poco más arriba. Numero se usa si se da título a las cosas o se las pone en orden, como el número del autobús. Nombro es equivalente a la palabra kvanto (cantidad).
También has encontrado la palabra kiuj [que, cual]. Es el plural de kiu. En español que sirve para ambas formas (no así cual, que sí tiene plural). Pero en Esperanto decimos: "Kiun radio-stacion vi aýskultas?" y "Kiujn radio-staciojn vi aýskultas?".
Ya conoces otras palabras que comienzan por ki-: kie [dónde], kio(n) [qué], kiam [cuándo], kiel [cómo], kiom [cuánto]. Ahora has encontrado kiu, que puede tomar las terminaciones -j y -n como en "Kiun radio-stacion vi trovis?", o "Kiujn radio-staciojn vi trovis?".
Hay una serie de palabras relacionadas que empiezan por ti-: tie [allí], tio [eso], tiam [entonces], tiel [así / de ese modo], tiom [tanto], y tiu [ese].
¿Te has fijado en æiutage? Bien, æiu significa cada, y æiuj significa todos. Existe una serie completa de palabras que empiezan por æi-: æie [en todas partes], æio [todo], æiam [siempre], æiel [de todos modos], æiom [toda la cantidad] y por supuesto æiu.
|
|
No te preocupes si ves que tienes que empollarlas antes de poder usarlas o incluso comprenderlas. Unas pocas se te quedarán al principio, y poco a poco irán encajando las demás por sí solas. |
|
|
En Aýstria Radio estas fakaj [especializado] kaj sciencaj [scienco = ciencia] raportoj [informes], informoj el Aýstrio, kaj ampleksa [amplio] leterkesto [kesto = caja]. En Radio Havano estas informoj pri Kubo, kulturaj programeroj [ero = elemento, parte de un conjunto] kaj Esperanto-temoj [temo = tema / asunto]. Radio Vatikana elsendas informojn pri la eklezio [iglesia (organización); no confundir con preøejo] kaj pri la Papo [Papa], pri la tutmondaj konferencoj kaj okaza¼oj [okazi = suceder, ocurrir], kaj pri IKUE (Internacia Katolika Unuiøo Esperantista). Estas mallonga prediko [sermón] dimanæe, kaj programero 'Junularo [juventud] rakontas [rakonto = historia, cuento]' merkrede. |
Carlo Sarandrea parolas en Radio Vatikana.
|
|
|
|
En Pola Radio estas informoj pri la Esperanto-movado [movimiento] æiutage dum la posttagmezo [tag + mez + o : mediodía], kaj amplekse dum la dimanævespera [vespero = tarde-noche] 'Esperanto-ekspreso' [ekspreso = expreso]. Entute [en conjunto, en total] estas multaj informoj pri la Esperanto-movado kaj -kulturo. Pola Radio disaýdigas [emitir, difundir] multajn kantojn kaj muzika¼ojn dum la lastaj kvin minutoj, sed nur satelite.
Æina Radio bonvenigas [dar la bienvenida] æiuspecan [æiu + spec + a + n: speco = tipo] materialon kaj tre afable [amablemente] respondas [responder] al la aýskultantoj [oyentes]. Estas multaj kulturaj programeroj, kurso pri la æina lingvo, informoj pri Æinio, kaj ampleksa leterkesto. Ili regule organizas [organizar] konkursojn [concurso] inter la aýskultantoj.
Eble [quizá] tiuj informoj nun ne estas tute øisdataj [actuales]; ili estis kiam mi skribis ilin. Vi povas mem eltrovi la øisdatajn informojn. Eble vi seræos ilin per la Interreto. Vi povas ankaý skribi al la radio-stacioj (en Esperanto) aý al la loka ambasadorejo [embajada] en via lando (naci-lingve [en tu lengua nacional]). Estas bone skribi al la radio-stacioj, aý al la ambasadorejoj; ili þatas ricevi leterojn de eblaj [posibles] aýskultantoj.
La adreson en la Interreto vi jam havas. La adresojn de la ambasadorejoj vi povos trovi æe via loka biblioteko [biblioteca]. Jen kelkaj adresoj de la radio-stacioj:
-
Pola Radio - Esperanto,
- Skrytka 46, PL-00 977 Warszawa, Pollando. Tel: +48 (22) 645 93-58/-39. faks: +48 (22) 645 59-17/-19. Retpoþto: pettyn@radio.com.pl
-
Æina Radio Internacia - Esperanto,
- CN - 1008866 Beijing, Æinio.
-
Radio Aýstria Internacia - Esperanto,
-
Radio Havano Kubo - Esperanto,
- P.F. 6240, La Habana, Kubo.
-
RAI Internacia - Esperanto,
- C.P. 320 Centro Corr., I-00187 Roma, Italio.
-
Radio Vatikana - Esperanto,
-
Radio Sarajevo - Esperanto,
- BA - 71000 Sarajevo, Bosnio-Hercegovino.
-
Estona Radio - Esperanto,
- Gonsiori tn 21, EE-0100 Tallinn, Estonio.
Notu, ke [que] estas du vortoj [palabras] por emitir. Unu estas 'elsendi'; 'sendi' estas hispane emitir, do oni 'elsendas' la radio-ondojn [ondas]. La alia vorto estas 'disaýdigi'. 'Dis' signifas [significa] 'en æiujn direktojn [direcciones]'. 'Aýdi' estas hispane oír. 'Igi' signifas hispane hacer (que algo ocurra). 'Aýdigi' estas do hacer que se oiga, kiel en "Mi aýdigos por vi la radion". 'Disaýdigi' do signifas emitir.
Per la radio vi povos plibonigi [mejorar] vian elparolon [pronunciación]. Vi ankoraý [todavía] ne komprenos la lingva¼on; ili uzos multajn vortojn kiujn vi ne konas, kaj ili parolos multe tro rapide. Tamen [sin embargo] vi komprenos iomete.
La vorto 'plibonigi' [pli + bon + ig + i] estas interesa [interesante]. 'Pli' signifas más; 'pli bona' estas mejor; 'plibonigi' signifas hacer mejor aý mejorar. Ankaý 'bonvenigi' estas interesa: 'igi bonvena'.
La vorto 'iomete' [iom + et + e] signifas un poquito. 'Iom' signifas un poco. Memoru [recuerda] 'kiom', 'tiom', 'iom'. '-et-' signifas 'pequeño'. Vi jam renkontis 'et' en 'kongreseto' kaj 'orkestreto'. Oni povas ankaý diri "Oni trinketas vinon" [Se sorbe vino], "Mi paroletas Esperanton", "La infaneto paroletas", aý "Mi komprenetas".
Nota: el pronombre oni no tiene equivalente en español. Es de tercera persona singular, y se usa para indicar generalidad, conjunto; la mejor traducción en español es se. Oni trinkas vinon = se bebe vino.
Ekzercoj
Kiel ekzercon, traduku hispanen la alineojn [párrafos] pri Pola Radio kaj Æina Radio Internacia.
En Pola Radio estas informoj pri la Esperanto-movado æiutage dum la posttagmezo, kaj amplekse dum la dimanævespera 'Esperanto-ekspreso'. Entute estas multaj informoj pri la Esperanto-movado kaj -kulturo. Pola Radio disaýdigas multajn kantojn kaj muzika¼ojn dum la lastaj kvin minutoj, sed nur satelite.
Æina Radio bonvenigas æiuspecan materialon kaj tre afable respondas al la aýskultantoj. Estas multaj kulturaj programeroj, kurso pri la æina lingvo, informoj pri Æinio, kaj ampleksa leterkesto. Ili regule organizas konkursojn inter la aýskultantoj.
