En euskara hay pocos verbos que se declinen como el IZAN, ya veremos luego el porqué, pero uno de esos pocos es el EGON (estar), además es muy usado, así que lo veremos;
EGON CASTELLANO
ni NAGO yo estoy
zu ZAUDE tú estás
hura DAGO él/ella está
gu GAUDE nosotros/as estamos
zuek ZAUDETE vosotros/as estais
haiek DAUDE el/ella están
Para indicar estancia en un lugar ponemos el atzizki -n si es en un sitio (BilboN->en Bilbo), o -etan si es en varios sitios (futbol zelaiETAN->en los campos de fútbol).Si el sitio acaba en consonante se pone -en (Paris->ParisEN, Madril (Madrid) -> MadrilEN)
Unos ejemplos con este verbo pueden ser;
EUSKARA CASTELLANO
Non zaude? ¿Donde estás?
Azkoitian nago. Estoy en Azkoitia.
Non dago Nerbioi-Ibaizabal ibaia? ¿Donde está el río Nervión-Ibaizabal?
Nerbioi-Ibaizabal Bilbon dago El Nervión-Ibaizabal está en Bilbao
Non dago Wally? ¿Donde está Wally?
Wally ez dago. Wally no está.
non daude behiak? ¿Donde están las vacas?
Behiak mendietan daude. Las vacas estan en las montañas.
Non ostia zaudete? ¿Donde ostias estais?
Tragu bat harTZEN gaude. Estamos tomaNDO un trago.
Iruñan, tragu bat hartzen gaude. Estamos en Iruña, tomando un trago.
Iruñako Jarauta kalean tragu bat hartzen gaude. Estamos en la calle Jarauta de Iruña tomando un trago.
kaixo, zelan zaude? Hola, ¿qué tal estás?
ni ondo, eta zu? Yo bien, ¿y tú?
ni ondo ere bai, agur Yo bien también, adios.
En 3 ejemplos hemos descubierto el gerundio, si el infinitivo del diccionario es "hartu" (coger) hemos quitado el -tu, y hemos puesto el -tzen, construyendo así el gerundio. Este -tzen veremos más adelante como no solo sirve para el gerundio, sino que va a ser muy útil para diferenciar los tiempos verbales, aunque todavía no nos interese mucho, luego lo usaremos más. Reuniendo normas para añadir el atzizki de gerundio tenmos que son muy pocas:
Si acaban en: POR EJEMPLO=ADIBIDEZ
-tu quitar -tu y poner -tzen harTU->harTZEN,
begiraTU (mirar) ->begiraTZEN
-n quitar -n y poner -ten egoN->egoTEN
izan->izaten
jan (comer)->jaten
edan (veber)->edaten
-si quitar -i y poner -ten jausi (caer)->jausten
ikusi (ver)->ikusten
En general en cuanto oigamos o leyamos cada verbo seguramente se nos irá quedando.
Como ariketa intentaremos traducir las siguientes frases:
-Kaixo Rafa, non dago David?
-Rafa Ansoainen dago, eta gu berriz (en cambio) Iruñean gaude.
-Bai, gu Iruñean, Gaztelu Plazan paseatzen (pasear) gaude
-non dago China?
-China Asian dago.
-eta Roldan, non dago Roldan?
-Roldan Laosen dago.
-non gaude?
-Bilboko Kafe Antzokian gaude.
-Bilboko Kafe Antzokian gaude?
-Ez, ez gaude Bilboko Kafe Antzokian, gu Bilboko Azkena pub-en gaude.
-non zaude?
-etxean nago.
-kalean (en la calle) zaude?
-ez, ez nago kalean, ni zinean (cine) nago.