En este gaia (lección) estudiaremos los números. Veamos primeramente los números del 1 al 20:
1 bat 11 hamaika
2 bi 12 hamabi
3 hiru 13 hamahiru
4 lau 14 hamalau
5 bost 15 hamabost
6 sei 16 hamasei
7 zazpi 17 hamazazpi
8 zortzi 18 hamazortzi
9 bederatzi 19 hemeretzi
10 hamar 20 hogei
El galdegile ez "zenbat" (cuantos/as, cuanto ). Con "bat" y "bi" se pueden añadir sustantivos tanto a la izqierda como a la derecha (ver ejmplos), pero con números mayores, si se añaden sustantivos será siempre al la derecha del número. Ejmplos:
EUSKARA CASTELLANO
-Zenbat zarete? -¿Cuantos/as sois?
-Zenbat pertsona zarete? -¿Cuantas personas sois?
-hamabi gara. -Somos doce.
-hamabiAK gara -Somos LOS/LAS doce.
-hamabi pertsona gara. -Somos doce personas.
-hamabi pertsonaK gara. -Somos LAS doce personas
-zenbat katu daude? -¿cuantos gatos hay?
-Zazpi katu daude. - Hay 7 gatos.
-Zenbat katu dira zureak? -¿Cuantos gatos son tuyos?
-nireak, lau katu dira. -míos, son 4 gatos.
-ba, beste hiruAK Angelenak dira. -pues, LOS otros trés son de Angel.
-bai, hiru katu horiek Angelenak dira. -si, esos trés gatos son de Angel.
-zenbat da bi gehi hiru? -¿cuanto es dos más trés?
-bi gehi hiru, bost dira. -dos más trés, son cinco.
-eta bi bider hiru? -y dos por trés?
-sei dira. -son seis.
-eta, zenbat dira hamasei ken zazpi? -y, ¿cuantos son dieciseis menos siete?
-bederatzi dira. -son nueve.
-eta hamabost zati hiru? -y quince entre trés?
-hamabost zati hiru bost dira. -quince entre trés son cinco.
En euskara, como en francés con los números entre 60 y 99, se usan multiplos de 20, esto es para decir 34 diremos "veinte y catorce". Estos números mayores son:
20 hogei 40 berrogei 60 hirurogei 80 laurogei
21 hogei ta bat 41 berrogei ta bat 61 hirurogei ta bat 81 laurogei ta bat
22 hogei ta bi 42 berrogei ta bi 62 hirurogei ta bi 82 laurogei ta bi
23 hogei ta hiru 43 berrogei ta hiru 63 83 laurogei ta hiru
24 hogei ta lau 44 64 84
25 hogei ta bost 45 65 85
26 hogei ta sei 46 66 86
27 hogei ta zazpi 47 67 87
28 hogei ta zortzi 48 68 88
29 hogei ta bederatzi 49 berrogei ta bederatzi 69 hirurogei ta bederatzi 89 laurogei ta bederatzi
30 hogei ta HAMAR 50 berrogei ta HAMAR 70 hirorogei ta HAMAR 90 laurogei ta HAMAR
31 hogei ta HAMAIKA 51 berrogei ta HAMAIKA 71 hirurogei ta HAMAIKA 91laurogei ta HAMAIKA
32 hogei ta HAMABI 52 72 92
33 hogei ta HAMAHIRU 53 73 93
34 hogei ta HAMALAU 54 74 94
35 hogei ta HAMABOST 55 berrogei ta HAMABOST 75 95
36 hogei ta HAMASEI 56 76 96 laurogei ta HAMASEI
37 hogei ta HAMAZAZPI 57 77 97
38 hogei ta HAMAZORTZI 58 78 98
39 hogei ta HEMERETZI 59 berrogei ta HEMERETZI 79hirurogei ta HEMERETZI 99 laurogei ta HEMERETZI
Se usa "ta" (diminutivo de "eta", que significa "y" en castellano) para unir números.Ahora vemos los números de centenas, millares y millones (para unir milares con centenas no se usa "ta", pasa lo mismo en la union de millones con miles);
100 ehun 115 ehun ta hamabost
200 berrehun 238 berrehun ta hogei ta zortzi
300 hirurehun 352 irurehun ta berrogei ta hamabi
400 laurehun 482 laurehun ta laurogei ta bi
500 bostehun 571 bostehun ta hirurogei ta hamaika
600 seirehun 601 seirehun ta bat
700 zazpirehun 799 zazpirehun ta laurogei ta hemeretzi
800 zortzirehun 827 zortzirehun ta hogei zazpi
900 bederatzirehun 950 bederatzirehun ta berrogei ta hamar
1000 mila 1255 mila berrehun ta berrogei ta bost
2000 bi mila 2977 bi mila bederatzirehun ta hirurogei ta hamazazpi
3000 hiru mila 3001 mila ta bat (aquí no unimos con centenas, por tanto usamos "ta")
4000 lau mila 4087 lau mila ta laurogei ta zazpi (como antes, no hay centenas, y usamos "ta")
5000 bost mila 5112 bost mila ehun ta hamabi
6000 sei mila 6731 sei mila zazpirehun ta hogei ta hamaika
7000 zazpi mila
8000 zortzi mila
9000 bederatzi mila
10000 hamar mila
11000 hamaika mila 11371 hamaika mila hirurehun ta hirurogei ta hamaika
22000 hogei ta bi mila 22631 hogei ta bi mila seirehun ta hogei ta hamaika
36000 hogei ta hamasei mila
47000 berrogei ta hamazazpi mila
59000 berrogei ta hemeretzi mila 59236 berrogei ta hemeretzi mila berrehun ta hogei ta hamasei
84000 laurogei ta lau mila
97371 laurogei ta hamazazpi mila hirurehun ta hirurogei ta hamaika
100000 ehun mila 151661 ehun ta berrogei ta hamaika mila seirehun ta hirurogei ta bat
267678 berrehun ta hirurogei ta zazpi mila seirehun ta hirurogei ta hamazortzi
999999 bederatzirehun ta laurogei ta hemeretzi mila bederatzirehun ta laurogei ta hemeretzi
1.000.000 miloi
15.571.315 hamabost miloi bostehun ta hirurogei ta hamaika mila hirurehun ta hamabost
Oharra (nota): en fonética, cuando una palabra acaba en -n y la siguiente empieza en t-, la t- se pronuncia como "d", así, aunque escribamos "berrehun ta hamaika", pronuciaremos "ehun Da hamaika". Esto no solo es de este modo con los números, sino que vale en general, por ejemplo "jaun ta jabe" (amo y señor) lo pronunciamos como "jaun Da jabe". Esta composición de fónemas apenas se da en la práctica, no obstante si es frecuente en los números con centenas, los cuales siempre acaban con -n.
Para los ordinales "el primero" se dice "lehena" y para el resto basta con añadir "-garren" al final del número (sin articulo), "-garrena" si queremos decir "el/la
imo/a", o "-garrenak" para "el/las
imos/imas". El galdegile ez "zenbatgarren". Ejemplos:
EUSKARA CASTELLANO
-Zenbatgarren solairua da? -¿qué piso es? (¿qué número de piso es?)
-laugarren solairua da. -Es el cuarto piso.
-zenbat da aldizkaria? -¿cuánto es la revita?
-aldizakaria berrehun ta berrogei ta -la revista son 250 pesetas.
hamar pezeta dira.
-aldizkaria euro bat eta berrogeita -la revista son un euro con/y 50 céntimos
hamar ehuneko dira ("ehuneko"="céntimo")
-Irratia hamazazpi euro eta hogei ta -la radio son/cuesta 17 euros y 35 céntimos.
hamabost ehuneko dira.
-hau hogei ta seiGARREN ikaslea da. -este es el/la alumno/a veintiseisAVO/A. (bigésimo sexto/a)
-hau hirugarrenA da. -este/a es EL/LA tercero/a
-Hauek hirugarrenAK dira. -estos/as son LOS/LAS terceros/as.
-hau hirugarren kurtsoA da. -este es EL tercer curso.
-hauek hirgarren kurtsoAK dira. -estos son LOS terceros cursos.
-hauek hirugarren kurtsoKO klaseAK dira. -estas son LAS clases DE tercer curso.
Ariketa:
-zenbat da haragia (la carne)?
-haragia 1725 da/dira.
-haragia hamar euro ta hogei ta hamabost ehuneko dira.
-zenbat da etxea?
-etxea ehun ta berrogei ta hamasei mila zazpirehun ta hirurogei ta hemeretzi euro dira.
-Zenbatgarren kurtsoan zaude?
-seigarren kutsoan nago.